Unit 3/3 · ~13 phút · +300 điểm
Đặc thù khi bán cho doanh nghiệp Việt
Mục tiêu học tập
Sau khi hoàn thành bài này, bạn có thể:
- Mô tả những đặc điểm thường gặp trong cách doanh nghiệp Việt ra quyết định mua
- Phân biệt cách mua của doanh nghiệp tư nhân vừa và nhỏ, doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp FDI
- Áp dụng cách tận dụng quan hệ và giới thiệu mà vẫn giữ được sự chuyên nghiệp
Sách bán hàng nước ngoài dạy rất nhiều điều hay. Nhưng khi đem ra áp dụng ở Việt Nam, bạn sẽ thấy có chỗ khớp, có chỗ không. Sếp quyết hết, chuyện gì cũng cần người quen giới thiệu, khách hỏi giá qua Zalo lúc 10 giờ tối, gần Tết thì mọi thứ chững lại… Unit này giúp bạn hiểu những đặc thù đó để không bị bất ngờ.
Lưu ý trước: đây là những xu hướng chung mà nhiều người bán ở Việt Nam hay gặp, không phải quy luật cho mọi công ty. Luôn quan sát khách cụ thể trước mặt bạn.
Mỗi nhà xây một kiểu
Cùng là xây nhà, nhưng mỗi gia đình bàn bạc một kiểu. Có nhà bố quyết hết, cả nhà nghe theo. Có nhà phải họp họ, xin ý kiến các bác. Có nhà làm theo đúng bản vẽ của kiến trúc sư, đủ giấy tờ từng bước. Và gần như nhà nào cũng hỏi: “Có ai quen làm thầu không?”
Doanh nghiệp Việt cũng vậy. Ba kiểu khách bạn hay gặp có cách mua rất khác nhau:
| Tư nhân vừa và nhỏ, doanh nghiệp gia đình | Doanh nghiệp nhà nước hoặc có vốn nhà nước | Doanh nghiệp FDI, tập đoàn lớn | |
|---|---|---|---|
| Ai quyết định | Thường là chủ doanh nghiệp, đôi khi cả vợ hoặc chồng chủ | Theo phân cấp, có hội đồng hoặc nhiều cấp duyệt | Theo quy trình, có khi cần công ty mẹ ở nước ngoài duyệt |
| Tốc độ | Có thể rất nhanh nếu chủ thấy đúng | Chậm, bám theo kế hoạch và quy định mua sắm | Vừa phải, có lịch trình rõ |
| Coi trọng | Hiệu quả thấy được, giá, quan hệ, uy tín người giới thiệu | Đúng thủ tục, hồ sơ đầy đủ, an toàn cho người ký | Tuân thủ, bảo mật, chuẩn quốc tế, tài liệu bằng tiếng Anh |
| Người bán nên | Tìm cách gặp chủ sớm, nói bằng ngôn ngữ kinh doanh | Hiểu quy trình mua và hỗ trợ hồ sơ từ sớm | Chuẩn bị tài liệu chuẩn, kiên nhẫn qua từng bước |
Sếp gật là xong, nhưng phải gặp được sếp
Ở nhiều doanh nghiệp tư nhân Việt Nam, quyền quyết định tập trung ở chủ doanh nghiệp. Trưởng phòng có thể rất thích giải pháp, nhưng câu bạn hay nghe nhất là “để em trình anh”. Và rồi bạn không biết “anh” nghe được gì, hiểu đến đâu.
Điều này không mâu thuẫn với unit trước. Vẫn có người dùng, người ảnh hưởng, người gác cổng. Nhưng trọng lượng của người quyết định thường lớn hơn hẳn. Vì vậy:
- Tìm cách gặp chủ doanh nghiệp sớm, qua người liên hệ chứ đừng vượt mặt họ.
- Chuẩn bị một phiên bản ngắn, nói về doanh thu, chi phí, rủi ro. Chủ doanh nghiệp ít thời gian xem tính năng.
- Đừng quên những người “không có chức danh” nhưng có tiếng nói, như người thân của chủ đang làm kế toán, hay trợ lý lâu năm.
Quan hệ mở cửa, giá trị giữ khách
“Có ai quen bên đó không?” là câu rất Việt Nam. Một lời giới thiệu từ khách cũ, từ hội doanh nghiệp, từ nhóm Zalo ngành, hay một lần gặp ở hội chợ triển lãm thường mở cửa nhanh hơn nhiều so với gọi lạnh.
Nhưng quan hệ chỉ mở được cửa. Bước qua cửa rồi, khách vẫn đánh giá bạn bằng sự chuyên nghiệp. Hãy so sánh hai tin nhắn Zalo gửi anh Toàn, giám đốc Công ty Vận tải Đông Á, sau khi được chị Lan (khách cũ) giới thiệu. Tin nào khiến anh Toàn muốn gặp hơn?
- Tin A: “Chào anh, em là bạn chị Lan. Em bên phần mềm quản lý, anh xem giúp em hồ sơ năng lực nhé.” (kèm file PDF 25 trang)
- Tin B: “Chào anh Toàn, em là Nam, chị Lan bên Logistics Sao Việt giới thiệu em với anh. Chị Lan kể bên anh đang mở thêm tuyến miền Trung và việc theo dõi tài xế còn làm tay. Bên chị Lan từng gặp đúng chuyện này năm ngoái. Anh có 20 phút tuần sau để em chia sẻ cách bên chị ấy xử lý không ạ?”
Tin B dùng lời giới thiệu như một chiếc cầu, rồi đưa ngay lý do cụ thể để gặp. Tin A dựa hết vào cái tên chị Lan và đẩy việc đọc tài liệu cho anh Toàn. Muốn hiểu thêm về chuyện cân bằng giữa quan hệ và chuyên nghiệp, kể cả chuyện tiếp khách, bạn có thể đọc Làm sales B2B có cần biết nhậu không?
Những đặc thù khác cần để ý
- Zalo là kênh làm việc chính. Rất nhiều trao đổi, kể cả chuyện giá, diễn ra qua Zalo. Hãy giữ phong cách chuyên nghiệp ở đó như trong email, và lưu lại những gì đã thống nhất.
- Chu kỳ ngân sách và mùa Tết. Cuối năm nhiều doanh nghiệp chốt kế hoạch và ngân sách năm sau. Khoảng trước và sau Tết Nguyên đán thường ít quyết định mới. Biết điều này, bạn sẽ lên lịch đi gặp khách hợp lý hơn.
- Trả giá là chuyện bình thường. Nhiều khách mặc định phải mặc cả. Đó không phải là xúc phạm. Hãy chuẩn bị trước bạn có thể nhượng gì và đổi lại được gì, chuyện này sẽ được học kỹ ở module đàm phán.
- Thể diện quan trọng. Đừng làm người liên hệ bẽ mặt trước sếp, kể cả khi họ nói sai. Góp ý riêng, khen công khai.
Lưu ý
Hiểu đặc thù không có nghĩa là đi đường tắt. Quan hệ, quà cáp hay “chi phí ngoài” có thể đẩy nhanh một deal, nhưng cũng có thể làm bạn và công ty mất uy tín. Người bán bền vững nhất là người được giới thiệu vì làm tốt, không phải vì “biết cách”.
Cùng ôn lại
- Doanh nghiệp tư nhân, nhà nước và FDI ra quyết định mua theo những cách khác nhau; hãy nhận ra khách thuộc kiểu nào.
- Ở nhiều doanh nghiệp tư nhân, quyền quyết định tập trung ở chủ; tìm cách gặp chủ sớm thông qua người liên hệ.
- Quan hệ và giới thiệu mở cửa nhanh, nhưng sự chuyên nghiệp và giá trị mới giữ được khách.
- Để ý Zalo, chu kỳ ngân sách cuối năm, mùa Tết, thói quen trả giá và chuyện thể diện.
Bạn đã hiểu khách mua như thế nào. Module tiếp theo, “Nói về sản phẩm bằng giá trị”, sẽ giúp bạn biết nói gì để mỗi người trong gia đình khách đều thấy giải pháp đáng để chọn.
Kiểm tra kiến thức
Bạn đang học với tư cách khách: quiz vẫn chấm nhưng điểm không được lưu. Đăng nhập hoặc tạo tài khoản để tích điểm và nhận huy hiệu.
Bạn bán cho một công ty gia đình 80 nhân viên, chủ doanh nghiệp là anh Hùng. Trưởng phòng kinh doanh rất thích giải pháp nhưng nói “cái này phải anh Hùng gật”. Bạn nên làm gì?
Một khách quen giới thiệu bạn với giám đốc một công ty logistics qua nhóm Zalo. Tin nhắn đầu tiên nào phù hợp nhất?
Đầu tháng 12, khách là doanh nghiệp sản xuất nói “để sang năm tính”. Cách hiểu và ứng xử nào hợp lý nhất?