Unit 2/3 · ~12 phút · +300 điểm
Ai tham gia vào quyết định mua
Mục tiêu học tập
Sau khi hoàn thành bài này, bạn có thể:
- Liệt kê các vai trò thường gặp trong nhóm tham gia quyết định mua B2B
- Phân biệt mối quan tâm của từng vai trò để nói đúng điều họ cần nghe
- Áp dụng cách vẽ sơ đồ những người liên quan cho một cơ hội bán hàng
Bạn vừa có một cuộc gặp rất tốt. Người liên hệ gật gù, khen giải pháp hay, hẹn trình sếp. Rồi một tháng trôi qua, không có tin gì. Chuyện gì đã xảy ra? Rất có thể, bạn mới chỉ nói chuyện với một người trong cả một nhóm người có tiếng nói về quyết định mua.
Cả nhà cùng bàn chuyện xây nhà
Quay lại gia đình đang xây nhà ở unit trước. Ai quyết định? Người chồng nói muốn xây ba tầng. Người vợ lo bếp phải rộng vì chị nấu ăn hằng ngày. Ông bà muốn phòng ở tầng trệt cho tiện đi lại. Ông chú làm xây dựng góp ý về móng. Và cuối cùng, ai là người cầm sổ tiết kiệm?
Nếu nhà thầu chỉ nói chuyện với người chồng về số tầng, họ có thể mất hợp đồng chỉ vì bà nội chưa yên tâm. Trong B2B cũng vậy. Một quyết định mua thường có nhiều người tham gia, mỗi người lo một chuyện khác nhau. Trong marketing B2B, nhóm người này hay được gọi là “trung tâm mua” (buying center).
Sáu vai trò thường gặp
Đây là những vai trò bạn hay gặp. Một người có thể đóng nhiều vai, và một vai có thể có nhiều người.
| Vai trò | Họ là ai | Họ quan tâm điều gì | Trong gia đình xây nhà |
|---|---|---|---|
| Người khởi xướng | Người đầu tiên thấy vấn đề và đề xuất thay đổi | Vấn đề được giải quyết, ý tưởng của mình được ghi nhận | Người con than phòng chật |
| Người sử dụng | Nhân viên dùng giải pháp hằng ngày | Dễ dùng không, có làm việc của mình nặng thêm không | Người vợ dùng bếp mỗi ngày |
| Người ảnh hưởng | Chuyên gia nội bộ, IT, kỹ thuật, kế toán | Có đúng chuẩn kỹ thuật, an toàn, phù hợp hệ thống không | Ông chú làm xây dựng |
| Người gác cổng | Thư ký, trợ lý, người lọc thông tin | Bảo vệ thời gian của sếp, không để thông tin rác lọt vào | Người giữ điện thoại của bố |
| Người mua | Phòng thu mua, hành chính | Giá, điều khoản, thanh toán, đúng quy trình mua | Người đi trả giá với thầu |
| Người quyết định | Giám đốc, chủ doanh nghiệp, người ký | Hiệu quả kinh doanh, rủi ro, tầm nhìn dài hạn | Người cầm sổ tiết kiệm |
Nếu bạn đã nghe chữ “champion”, đó là người trong công ty khách chủ động ủng hộ giải pháp của bạn và vận động nội bộ giúp bạn. Cách tìm và nuôi champion sẽ được học kỹ ở module “Đánh giá cơ hội”.
Mỗi người cần nghe một câu chuyện khác nhau
Công ty Thép An Phát đang tìm phần mềm quản lý đội bán hàng. Người bán gặp ba người: chị Hương (trưởng phòng kinh doanh), anh Đức (IT) và anh Phát (giám đốc). Hãy so sánh hai cách trình bày. Cách nào có khả năng thắng cao hơn?
Cách A: Cùng một bài thuyết trình 40 slide về tính năng, gửi cho cả ba người.
Cách B:
- Với chị Hương: cho xem đội sales của chị nhập đơn trên điện thoại ra sao, chị theo dõi tiến độ từng người thế nào, bớt được bao nhiêu báo cáo tay.
- Với anh Đức: tài liệu về bảo mật, cách kết nối với phần mềm kế toán đang dùng, ai hỗ trợ khi có sự cố.
- Với anh Phát: một trang ngắn về việc nhìn thấy doanh số dự kiến từng tháng, rủi ro khi không làm gì, chi phí và thời gian triển khai.
Cách A khiến ai cũng phải tự lọc ra phần mình cần, và phần lớn sẽ không làm. Cách B nói đúng điều mỗi người lo. Nhà thầu giỏi nói với người vợ về bếp, với ông chú về móng, và với người cầm tiền về chi phí.
Mẹo
Sau mỗi cuộc gặp, hãy hỏi người liên hệ: “Ngoài anh/chị ra, ai sẽ cần xem xét chuyện này nữa ạ? Họ thường lo nhất điều gì?” Câu hỏi đơn giản này giúp bạn thấy được những người chưa từng xuất hiện.
Vẽ sơ đồ người liên quan
Với mỗi cơ hội có giá trị, hãy vẽ một sơ đồ đơn giản. Bạn có thể dùng giấy, file ghi chú hoặc mục liên hệ trong CRM. Với mỗi người, ghi lại:
- Tên, chức danh, vai trò trong quyết định mua.
- Họ quan tâm điều gì nhất.
- Thái độ hiện tại: ủng hộ, trung lập hay phản đối.
- Bạn đã gặp trực tiếp chưa, hay chỉ nghe qua người khác.
Nếu sơ đồ chỉ có một cái tên, đó là dấu hiệu nguy hiểm. Deal có một đầu mối rất dễ chết khi người đó nghỉ việc, chuyển phòng, hoặc đơn giản là không đủ sức thuyết phục sếp.
Cùng ôn lại
- Một quyết định mua B2B thường có nhiều người tham gia, gọi chung là trung tâm mua.
- Sáu vai trò thường gặp: khởi xướng, sử dụng, ảnh hưởng, gác cổng, người mua và người quyết định.
- Mỗi vai trò lo một chuyện khác nhau, nên cần nghe một câu chuyện khác nhau.
- Vẽ sơ đồ người liên quan và cảnh giác khi deal chỉ có một đầu mối.
Ở Việt Nam, nhóm người quyết định này còn chịu ảnh hưởng của văn hóa và cách vận hành riêng. Unit cuối của module sẽ bàn về những đặc thù khi bán cho doanh nghiệp Việt.
Kiểm tra kiến thức
Bạn đang học với tư cách khách: quiz vẫn chấm nhưng điểm không được lưu. Đăng nhập hoặc tạo tài khoản để tích điểm và nhận huy hiệu.
Bạn đã làm việc ba tuần với chị Ngọc, trưởng nhóm kho, chị rất thích giải pháp. Nhưng hợp đồng trên 200 triệu phải do giám đốc ký. Bạn nên làm gì tiếp?
Phòng thu mua của một nhà máy chủ yếu quan tâm điều gì khi tham gia quyết định mua?
Cô thư ký của giám đốc thường xuyên nói “sếp bận, anh gửi email đi”. Cách ứng xử nào hợp lý nhất?