Khó tuyển sales B2B vì hai phía đang kẹt trong một vòng lặp. Sales giỏi tiếc deal, tiếc công học sản phẩm nên khó nghỉ. Doanh nghiệp thì ngại sales lớn tuổi vì lương cao, ngại sales trẻ vì thiếu kinh nghiệm và dễ nhảy việc. Kết quả là công ty than không tuyển được, còn sales vẫn than không có việc.
Có một thực tế khá khôi hài: trong lúc doanh nghiệp đỏ mắt tìm sales B2B thì sales lại kêu không tìm được việc. Người ta hay nói vui rằng doanh nghiệp muốn sales vừa trẻ vừa có kinh nghiệm, còn sales thì vừa già vừa không có kinh nghiệm. Nghe hơi chua chát, nhưng đúng đến lạ.
B2B đòi hỏi nhiều hơn B2C về trình độ, học vấn và kinh nghiệm. Ở Việt Nam, sales B2B còn là ngành mới. Chỉ khoảng 5 đến 7 năm gần đây nó mới được xem là một nghề thật sự, số người làm nghề tăng dần và nghề cũng hấp dẫn hơn. Nên để hiểu vì sao khó tuyển, trước hết phải hiểu nghề này vận hành thế nào.
Vì sao sales giỏi khó nghỉ
Một sales mới cần 3 đến 6 tháng để hiểu giải pháp, hiểu sản phẩm và dựng được danh sách khách hàng tiềm năng. Lúc đó chưa thể nghỉ. Quen việc rồi, họ cần thêm 6 đến 12 tháng để theo đuổi các cơ hội, và nếu có deal to, deal ngon thì nghỉ ngang là tiếc.
Tầm hai năm thì năng lực đã được chứng tỏ. Nếu không hợp, không bán được thì nghỉ cũng đành. Nhưng nếu bán tốt thì sao? Lương cố định của sales giữa các công ty không chênh nhau quá nhiều, còn hoa hồng thì phụ thuộc vào năng lực. Bán tốt ở công ty này thì sang công ty khác thu nhập cũng không khác gì. Mà ra đi là phải học lại sản phẩm từ đầu, xây lại mối quan hệ cho sản phẩm mới từ đầu. Nghĩ vậy thì ở lại là hợp lý hơn. Lý do này cũng nằm trong những mốc sales thường nghỉ việc.
Vì sao doanh nghiệp ngại sales lớn tuổi
Hầu hết doanh nghiệp không ưu tiên sales lớn tuổi, trừ khi tuyển vị trí quản lý hay giám đốc. Cái lý họ thường nghĩ là già rồi mà vẫn đi sales, không làm quản lý, thì chắc năng lực cũng có vấn đề. Tất nhiên vẫn có ngành đặc biệt và có ngoại lệ.
Lương trả cho sales có tuổi cũng phải cao hơn người ít tuổi. Cổ nhân có câu "you can't teach an old dog new tricks" (chó già khó dạy trò mới). Sales già vào công ty mà ngang hoặc nhiều kinh nghiệm hơn sếp thì thế nào cũng khó bảo, khó làm việc, khó nâng cấp trình độ.
Vì sao doanh nghiệp cũng ngại sales trẻ
Vậy thì tuyển sales trẻ. Nhưng chuyện cũng không dễ hơn.
- Sales trẻ mà nhảy việc nhiều thì người ta nghĩ họ bị công ty cũ đào thải, nên không dám tuyển.
- Nghề sales học được rất ít từ giảng đường. Chương trình cũ kỹ, thầy cô chỉ dạy lý thuyết suông thì sao dạy được một nghề thực chiến. Sales trẻ vì thế ít kinh nghiệm. Công ty bỏ công đào tạo xong họ lại nhảy sang chỗ khác, nên không dám đầu tư mạnh tay.
- Sales trẻ thích học hỏi. Nhiều khi họ chọn chỗ lương thấp hơn nhưng có môi trường tốt, sếp giỏi, học được nhiều. Gặp sếp rởm, phỏng vấn vài câu là họ bỏ chạy. Công ty vì thế không giữ được người có tiềm năng.
Vòng lặp
Ghép tất cả lại, nó xoay như thế này:
- Sales già khó kiếm việc vì đã lớn tuổi mà còn đòi lương cao.
- Sales trẻ thiếu kinh nghiệm nên bị doanh nghiệp chê.
- Doanh nghiệp muốn sales giỏi, nhưng sales giỏi tiếc deal to đã đầu tư nhiều thời gian, gần chốt rồi nên không dám nghỉ.
- Quỹ lương thì không dám chi mạnh để kéo sales giỏi, vì nghĩ quỹ lương thấp vẫn có thể gặp sales giỏi nếu hên.
- Sếp rởm thì loay hoay không biết làm thế nào để mình giỏi hơn và dễ tuyển người hơn.
Kết quả là doanh nghiệp cứ than không tuyển được, còn sales thì vẫn ế chổng mông.
Còn giải pháp?
Tôi để ngỏ câu này. Bạn nào đã vượt qua được vòng lặp trên, ở phía tuyển hay phía ứng tuyển, kinh nghiệm của bạn chắc hữu ích hơn nhiều so với một lời khuyên chung chung từ tôi. Trước mắt, nếu bạn là sếp, hãy nhớ rằng sales trẻ có tiềm năng cũng đang phỏng vấn lại bạn, và họ sẵn sàng bỏ chạy nếu thấy sếp rởm. Với sales, bạn có thể xem lộ trình thăng tiến của sales B2B để biết mình đang đứng ở đâu.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao doanh nghiệp khó tuyển sales B2B?
Vì doanh nghiệp ngại sales lớn tuổi (lương cao, khó bảo) và ngại sales trẻ (thiếu kinh nghiệm, dễ nhảy việc), trong khi sales giỏi thì ít nghỉ vì tiếc deal và tiếc công học sản phẩm.
Vì sao sales B2B giỏi ít nhảy việc?
Họ mất 3 đến 6 tháng để hiểu sản phẩm, thêm 6 đến 12 tháng để theo các deal lớn. Sang công ty mới phải học sản phẩm và xây lại quan hệ từ đầu, trong khi thu nhập chưa chắc cao hơn.
Sales B2B ở Việt Nam được xem là một nghề từ khi nào?
Theo nhận định của tôi, chỉ khoảng 5 đến 7 năm gần đây sales B2B mới được xem là một nghề thật sự ở Việt Nam, và số người làm nghề đang tăng dần.