Unit 3/3 · ~12 phút · +300 điểm
Lắng nghe chủ động và đào sâu nỗi đau
Mục tiêu học tập
Sau khi hoàn thành bài này, bạn có thể:
- Mô tả các hành vi lắng nghe chủ động trong cuộc gọi khám phá
- Đào sâu một nỗi đau theo bốn tầng: biểu hiện, nguyên nhân, hệ quả, con số
- Phân biệt nhu cầu của công ty, của phòng ban và của cá nhân người đang nói chuyện
Anh Quân đang gọi cho chị Hương, giám đốc một xưởng cơ khí. Chị vừa nói được nửa câu: “Dạo này đơn trễ…” thì anh Quân chen vào: “Dạ bên em có đúng phần mềm lo vụ này!” Chị Hương im đi. Anh Quân không biết rằng câu chị định nói tiếp là “vì thợ chính vừa nghỉ, cả xưởng phải chạy theo trí nhớ của một người”. Đó mới là nỗi đau thật, và anh đã cắt nó đi.
Bác sĩ giỏi nghe bệnh nhân nói đủ lâu để nhận ra triệu chứng thật, rồi mới hỏi sâu hơn. Nghe chủ động nghĩa là như vậy.
Đừng vội kê đơn
Anh Nam Nguyễn gọi hành vi của anh Quân là “solution mapping” quá sớm: khách vừa nêu một khó khăn là người bán ghép ngay giải pháp của mình vào. Anh chỉ ra hai rủi ro. Một, khách không mua được chỉ từ một cuộc gọi, vì còn vài bước nữa mới tới chốt. Hai, ghép sai hoặc gặp chi tiết mới mình chưa lường tới thì người bán “hớ” ngay. Việc của bạn lúc này là nghe, không phải ghép.
Những hành vi của người nghe tốt
Trong một bài về cách đi họp khách hàng, anh Nam liệt kê khá cụ thể các hành vi trong phần thảo luận:
- Dùng từ hồi đáp tích cực như “dạ em hiểu rồi”, “à thì ra như thế”.
- Gật đầu, hơi nghiêng người về phía khách, nhìn vào mắt họ (nếu gặp trực tiếp).
- Hỏi một câu mỗi lần, câu quan trọng nhất hỏi trước.
- Không tự trả lời câu hỏi của chính mình.
- Dừng lại, chờ khách suy nghĩ rồi trả lời.
Danh sách này nghe quá đơn giản, nhưng thử ghi âm một cuộc gọi của bạn xem. Hầu hết người mới đều thấy mình chen ngang nhiều hơn tưởng.
Đào sâu nỗi đau theo bốn tầng
Khi khách nhắc một khó khăn, đừng chuyển chủ đề. Hãy đi xuống bốn tầng, như bác sĩ hỏi từ triệu chứng tới nguyên nhân. Ví dụ với chị Hương:
| Tầng | Câu hỏi gợi ý | Câu trả lời có thể nghe được |
|---|---|---|
| Biểu hiện | “Trễ như vậy là thế nào chị, cho em một ví dụ gần đây?” | “Tuần trước có lô hàng giao chậm bốn ngày.” |
| Nguyên nhân | “Theo chị, vì sao lô đó chậm?” | “Thợ chính nghỉ, không ai nắm lịch máy.” |
| Hệ quả | “Chậm như vậy thì phía khách của chị phản ứng ra sao?” | “Một khách đã doạ chuyển đơn sang xưởng khác.” |
| Con số | “Mỗi tháng việc này ảnh hưởng khoảng mấy đơn, giá trị chừng bao nhiêu?” | “Chắc hai ba đơn, mỗi đơn vài chục triệu.” |
Số liệu ở tầng cuối có thể chỉ là ước chừng của khách. Vậy là đủ để bạn dùng ở bài học về ROI sau này, miễn bạn ghi rõ đó là con số do khách tự nói.
Từ kinh nghiệm của Nam Nguyễn
Anh Nam cho rằng nghe là kỹ năng quan trọng nhất của người sales, và các khách lớn tuổi thường là người có vai trò lớn nhưng sales trẻ lại thiếu kiên nhẫn với họ. Mẹo luyện của anh khá bất ngờ: dành thời gian trò chuyện với cô chú, ba mẹ, ông bà, hoặc tham gia các hội có người lớn tuổi, để tập kiên nhẫn và điềm tĩnh.
Nhu cầu của ai?
Chị Hương muốn giao đúng hẹn. Anh trưởng phòng kế hoạch muốn bớt bị gọi điện lúc nửa đêm. Anh thợ chính không muốn bị ghi nhận từng giờ làm việc. Cả ba đều thuộc cùng một công ty nhưng không có nhu cầu giống nhau.
Anh Nam lưu ý rằng nhiều sales mặc định “nhu cầu của công ty” là nhu cầu của người đang nói chuyện. Hãy hỏi để thấy nhu cầu ở ba mức: công ty, phòng ban, và cá nhân người trước mặt. Thông tin này sẽ rất hữu ích khi bạn đánh giá cơ hội ở chủ đề tiếp theo.
Cùng ôn lại
- Đừng ghép giải pháp ngay khi khách nêu khó khăn. Hãy nghe và hỏi thêm.
- Lắng nghe chủ động gồm hồi đáp tích cực, hỏi từng câu một, không tự trả lời, và biết chờ.
- Đào nỗi đau theo bốn tầng: biểu hiện, nguyên nhân, hệ quả, con số.
- Nhu cầu có ba mức: công ty, phòng ban, cá nhân. Hãy tìm hiểu cả ba.
Sau cuộc gọi khám phá, bạn có một đống thông tin. Ở chủ đề “Đánh giá cơ hội”, bạn sẽ học cách sàng lọc xem cơ hội đó có đáng theo đuổi hay không.
Kiểm tra kiến thức
Bạn đang học với tư cách khách: quiz vẫn chấm nhưng điểm không được lưu. Đăng nhập hoặc tạo tài khoản để tích điểm và nhận huy hiệu.
Khách nói: “Dạo này đơn trễ nhiều lắm em.” Phản ứng nào thể hiện lắng nghe chủ động?
Trong cuộc gọi, chị Hà vừa hỏi xong một câu quan trọng và khách im lặng vài giây. Chị nên làm gì?
Giám đốc kinh doanh muốn có báo cáo để họp giao ban. Trưởng phòng kho lại lo nhập liệu thêm việc. Điều này cho thấy gì?