Unit 2/3 · ~13 phút · +300 điểm
Đặt câu hỏi SPIN
Mục tiêu học tập
Sau khi hoàn thành bài này, bạn có thể:
- Liệt kê bốn loại câu hỏi trong mô hình SPIN và mục đích của từng loại
- Phân biệt câu hỏi Tình huống, Vấn đề, Hệ quả và Lợi ích giải quyết
- Áp dụng thứ tự hỏi từ dễ đến khó và giới hạn đào sâu để khách không thấy bị hỏi cung
Chị Mai mở cuộc gọi với anh Đức, chủ một công ty phân phối vật liệu xây dựng, bằng mười hai câu hỏi liên tiếp: bao nhiêu nhân viên, bao nhiêu kho, dùng phần mềm gì, đã dùng bao lâu. Đến câu thứ mười, anh Đức trả lời bằng một chữ “ừ”. Chị Mai có đủ thông tin, nhưng anh Đức thì đã chán. Hỏi nhiều chưa chắc là hỏi hay.
Bác sĩ hỏi theo thứ tự: tiền sử, triệu chứng, mức độ nặng, rồi mới nói về điều trị. Mô hình SPIN cho người bán một thứ tự tương tự.
SPIN là gì
SPIN là phương pháp bán hàng do Neil Rackham trình bày trong cuốn SPIN Selling, dựa trên việc nghiên cứu nhiều cuộc gặp bán hàng cho các giao dịch lớn. Tên gọi là chữ cái đầu của bốn loại câu hỏi. Bốn loại này dẫn khách đi từ chuyện hiện tại tới chỗ tự thấy mình cần thay đổi.
| Loại | Mục đích | Ví dụ với anh Đức |
|---|---|---|
| Situation (Tình huống) | Nắm bối cảnh | “Đơn hàng bên anh hiện được ghi và theo dõi bằng gì ạ?” |
| Problem (Vấn đề) | Tìm khó khăn, điểm chưa hài lòng | “Có lúc nào số liệu tồn kho lệch so với thực tế không anh?” |
| Implication (Hệ quả) | Làm rõ tác động của vấn đề | “Lệch như vậy thì có lần nào giao thiếu cho công trình không anh? Lúc đó xử lý thế nào?” |
| Need-payoff (Lợi ích giải quyết) | Để khách tự nói giá trị của việc giải quyết | “Nếu tồn kho cập nhật ngay trong ngày thì anh thấy việc hứa ngày giao sẽ khác thế nào?” |
Câu hỏi Tình huống cần thiết nhưng ít sinh ra giá trị. Câu hỏi Hệ quả và Lợi ích giải quyết mới là chỗ khách bắt đầu nhận ra điều quan trọng với chính họ.
Hỏi sai và hỏi đúng
Sai: “Bên anh có gặp vấn đề quản lý tồn kho không? Phần mềm của em giải quyết được nhé.”
Đúng: “Dạ, bên mình có hay phải kiểm kho lại vào cuối tháng không anh? Có lần nào số kiểm khác số sổ sách không? Khi đó anh và kế toán mất bao lâu để tìm nguyên nhân?”
Câu sai là câu đóng, có sẵn đáp án “không” và kèm một lời chào hàng. Câu đúng đi từ việc cụ thể, dẫn khách tự kể và tự thấy cái giá của vấn đề.
Từ kinh nghiệm của Nam Nguyễn
Trong một bài viết về các nhóm câu hỏi, anh Nam Nguyễn nhắc rằng những bạn yêu phương pháp SPIN rất thích nhóm câu hỏi Ảnh hưởng. Nhưng anh khuyên hỏi câu dễ trước, câu khó sau, và phải lường trước phản ứng, vì không phải khách nào cũng thích kể về tình huống khó khăn của mình. Anh cũng đưa ra hai giới hạn thực tế: nhóm câu hỏi cơ bản (ai, cái gì, khi nào, ở đâu, thế nào) chỉ nên chiếm tối đa một nửa số câu, và đừng đào sâu một vấn đề quá ba câu hỏi.
Những câu hỏi ngoài SPIN
SPIN là khung rất tốt, nhưng không phải tất cả. Anh Nam còn gợi ý vài nhóm khác mà bạn có thể trộn vào:
- Câu hỏi đánh đổi: “Nếu phải chọn ba việc cần khắc phục trước, chị sẽ chọn việc nào?” Câu này cho bạn biết điều gì quan trọng nhất với khách.
- Câu hỏi tầm nhìn: “Anh hình dung các buổi họp kinh doanh sẽ ra sao khi dữ liệu đã rõ ràng?” Nhóm này hợp với cấp lãnh đạo.
- Câu hỏi số liệu: chỉ hỏi khi bạn đã làm bài tập, vì khách thường không có số liệu sẵn và có thể thấy khó chịu.
Anh Nam cũng khuyên tự quan sát xem mình hay hỏi nhóm nào, rồi luyện nhóm còn yếu. Bạn có thể nghe sếp nói chuyện với khách, ghi lại câu hỏi hay, rồi tập hỏi lại trong buổi role play của nhóm.
Chuẩn bị cho khách không trả lời như bạn mong
Khách có thể trả lời sai, trả lời vòng vo hoặc hỏi ngược lại bạn. Hãy chuẩn bị sẵn một câu hỏi dự phòng. Nếu anh Đức nói “cũng bình thường thôi em”, bạn có thể hỏi: “Dạ, gần đây có lần nào anh thấy chưa vừa ý không ạ?” Câu hỏi mềm, cụ thể, và không đẩy khách vào thế phòng thủ.
Cùng ôn lại
- SPIN gồm bốn loại câu hỏi: Tình huống, Vấn đề, Hệ quả, Lợi ích giải quyết. Phương pháp này do Neil Rackham trình bày trong cuốn SPIN Selling.
- Câu hỏi Hệ quả và Lợi ích giải quyết là nơi khách tự nhận ra giá trị của việc thay đổi.
- Hỏi câu dễ trước, câu khó sau, và không đào sâu một vấn đề quá ba câu.
- Chuẩn bị câu hỏi dự phòng cho lúc khách trả lời ngắn hoặc né tránh.
Hỏi hay mới là nửa việc. Nửa còn lại là nghe, và đó là nội dung của bài học tiếp theo.
Kiểm tra kiến thức
Bạn đang học với tư cách khách: quiz vẫn chấm nhưng điểm không được lưu. Đăng nhập hoặc tạo tài khoản để tích điểm và nhận huy hiệu.
Anh Đức hỏi: “Nếu kho thường xuyên giao trễ thì khách của anh có phản ứng gì, và ảnh hưởng thế nào tới doanh thu?” Đây là loại câu hỏi SPIN nào?
Câu hỏi nào sau đây là câu hỏi Lợi ích giải quyết?
Chị Mai thấy khách trả lời ngắn dần sau khi chị hỏi bốn câu liên tiếp về cùng một vấn đề. Nên làm gì?