Unit 2/3 · ~12 phút · +300 điểm

Phỏng vấn ứng viên sales

Mục tiêu học tập

Sau khi hoàn thành bài này, bạn có thể:

  • Giải thích vì sao thành tích trên CV của sales khó kiểm chứng
  • Áp dụng các câu hỏi đào sâu vai trò thật của ứng viên trong một deal
  • Thiết kế một bài đóng vai ngắn để quan sát cách ứng viên làm việc
  • Phân biệt dấu hiệu tốt và dấu hiệu cảnh báo trong câu trả lời

Bạn ngồi đối diện một ứng viên sales với CV rất đẹp: dự án năm tỷ, vượt chỉ tiêu ba quý liên tiếp, từng làm “Lead” ở công ty lớn. Bạn đọc xong thấy ấn tượng, hỏi thêm vài câu xã giao, và quyết định tuyển. Ba tháng sau bạn nhận ra anh ấy chưa từng tự mình tìm được một khách mới. Anh không nói dối, chỉ là CV không kể hết.

Trong hình ảnh vườn ươm của chủ đề này, phỏng vấn là bước nhìn kỹ hạt giống trước khi gieo. CV chỉ là cái nhãn dán bên ngoài túi hạt.

Vì sao CV sales khó tin hết

Anh Nam Nguyễn, người sáng lập OplaCRM, chỉ ra một khó khăn đặc thù của nghề này: thành tích của sales rất khó kiểm chứng qua giấy tờ. Một dự án triệu đô có thể do may mắn, do thương hiệu công ty cũ quá mạnh, hoặc người đó chỉ hỗ trợ nhưng vẫn ghi mình là người dẫn dắt. Và theo anh, những sales thật sự giỏi thường đang bận chăm sóc khách và kiếm tiền, ít khi xuất hiện trên các trang tuyển dụng.

Từ đó, bài học cho người phỏng vấn khá rõ: đừng tin nhãn, hãy mở túi ra xem.

Năm nhóm câu hỏi đào sâu

Mục đíchCâu hỏi mẫuDấu hiệu tốtDấu hiệu cảnh báo
Vai trò thật“Trong deal đó, bước nào là của em? Ai khác cùng làm?”Kể rõ từng bước, tên từng ngườiChỉ nói “chúng tôi”, không tách được phần mình
Cách tìm khách“Khách đầu tiên của deal đó đến từ đâu, em làm gì để có cuộc gặp đầu?”Có một cách cụ thể, lặp lại đượcKhách có sẵn do công ty cũ giao
Thất bại“Kể một deal em thua. Em học được gì?”Nhận phần của mình và nêu điều đã đổiĐổ hết cho giá, sản phẩm hoặc sếp
Kiên nhẫn với chu kỳ dài“Deal dài nhất em theo là bao lâu? Trong thời gian đó em làm gì mỗi tuần?”Có nhịp theo dõi, có nhiều người liên quanChưa từng theo đuổi deal quá vài tuần
Lý do tìm việc“Vì sao em rời nơi cũ khi đang bán tốt?”Cụ thể, không đổ lỗi, có mục tiêuMơ hồ hoặc chỉ nói về lương

Anh Nam cũng nêu một câu mà nhiều nhà tuyển dụng thầm nghĩ: nếu bạn đang làm sales giỏi và thu nhập tốt ở chỗ cũ, vì sao bạn ngồi đây? Bạn không cần hỏi nguyên văn câu đó, nhưng hãy biết câu trả lời nào làm mình yên tâm.

Hỏi chung chung và hỏi cụ thể

Cách làm saiCách làm đúng
“Anh kể về kinh nghiệm bán hàng của mình đi. Anh thấy điểm mạnh nhất là gì?”“Kể một deal anh làm trong năm nay. Khách đầu tiên đến từ đâu, ai là người quyết định, và có lúc nào deal suýt hỏng không?”

Câu bên trái mời ứng viên tự quảng cáo mình, và ai cũng có sẵn câu trả lời. Câu bên phải buộc anh ta kể một chuyện có chi tiết, nơi sự thật dễ lộ ra.

Cho họ làm thử mười lăm phút

Nói về công việc khác với làm công việc. Một bài đóng vai ngắn là cách tiết kiệm nhất để thấy ứng viên làm thật. Ví dụ: bạn đóng giám đốc một nhà máy vừa từ chối cuộc hẹn đầu tiên, ứng viên có năm phút để phản ứng. Đừng quan tâm họ nói trơn tru tới đâu. Hãy quan sát:

  • Họ có hỏi lại để hiểu lý do từ chối trước khi nói về sản phẩm không?
  • Họ đề xuất bước tiếp theo nhỏ và cụ thể hay đòi chốt luôn?
  • Khi bị từ chối lần hai, họ phản ứng ra sao?

Sau bài đóng vai, hỏi lại ứng viên: “Em tự thấy chỗ nào làm chưa tốt?” Người biết tự nhìn lại thường học nhanh hơn sau khi vào việc.

Từ kinh nghiệm của Nam Nguyễn

Anh Nam khuyên doanh nghiệp đừng tìm người giỏi nhất, hãy tìm người phù hợp nhất và có hệ thống đào tạo cùng chính sách hoa hồng đủ tốt để giữ họ. Anh cũng nhận xét nhiều công ty từng tuyển sales lương cao nhưng không ra kết quả, vì người giỏi ở môi trường này chưa chắc thích nghi với sản phẩm và văn hóa của môi trường khác.

Kiểm chứng và chấm điểm

Sau vòng phỏng vấn, hãy gọi ít nhất một người từng làm cùng ứng viên. Hỏi người đó cùng những câu mà ứng viên đã trả lời: ai làm bước nào, ai tìm khách đầu tiên. Nếu hai câu chuyện khớp, bạn có thêm lòng tin. Nếu lệch, đừng kết luận vội, chỉ cần hỏi lại ứng viên.

Để quyết định không bị cảm tính, bạn có thể chấm từng nhóm câu hỏi từ một tới bốn điểm, rồi so sánh các ứng viên bằng cùng một thước. Bảng này do bạn tự thiết kế theo chân dung đã vẽ ở bài học trước, nên điều chỉnh theo ma trận kỹ năng của đội.

Nếu ứng viên là người chuyển từ B2C, hãy chú ý hơn tới câu hỏi về deal dài nhất và nhịp theo dõi. Đây là chỗ khác biệt rõ nhất giữa hai kiểu bán hàng.

Cùng ôn lại

  • Thành tích sales khó kiểm chứng trên CV, nên cần hỏi để tách phần đóng góp thật của ứng viên.
  • Dùng câu hỏi cụ thể về vai trò, nguồn khách, thất bại, deal dài và lý do rời đi.
  • Một bài đóng vai mười lăm phút cho thấy cách ứng viên làm việc rõ hơn lời kể.
  • Gọi người từng làm cùng để đối chiếu, rồi chấm điểm theo cùng một thước.

Khi đã chọn được người, công việc thật sự mới bắt đầu: bài học cuối sẽ đi qua 90 ngày đầu của người mới.

Kiểm tra kiến thức

Trả lời đúng ngay lần đầu được 100 điểm mỗi câu, lần thứ hai 50, từ lần thứ ba 25.

Bạn đang học với tư cách khách: quiz vẫn chấm nhưng điểm không được lưu. Đăng nhập hoặc tạo tài khoản để tích điểm và nhận huy hiệu.

  1. CV của ứng viên Hiếu ghi “chốt dự án 5 tỷ cho công ty cũ”. Câu hỏi nào giúp bạn hiểu vai trò thật của Hiếu nhất?

  2. Bạn cho ứng viên Thảo năm phút đóng vai gọi cho một giám đốc nhà máy vừa bác lời mời gặp. Điều nào nên quan sát nhiều nhất?

  3. Ứng viên Dũng trả lời mọi câu hỏi bằng “chúng tôi đã làm”, “team em chốt được”, và khi hỏi riêng phần của em thì nói chung chung. Phản ứng hợp lý nhất của người phỏng vấn là gì?