Unit 1/3 · ~12 phút · +300 điểm

Chân dung người sales cần tuyển

Mục tiêu học tập

Sau khi hoàn thành bài này, bạn có thể:

  • Giải thích vì sao nên tuyển theo kỹ năng đội còn thiếu thay vì theo một hình mẫu chung
  • Lập bảng ma trận kỹ năng cho một đội sales nhỏ
  • Phân biệt tiêu chí tuyển dụng có giá trị với những tiêu chí nghe hợp lý nhưng dễ gây hiểu nhầm

Công ty Nhựa Hưng Long thấy kênh telesales cho nhiều lead nhất, nên chị giám đốc kinh doanh tuyển thêm toàn người có kinh nghiệm telesales. Nửa năm đầu ổn. Rồi khách bắt đầu bắt máy ít hơn, lead giảm. Cả đội vẫn cặm cụi cải tiến đúng một cách làm, trong khi đối thủ đã đi theo con đường khác. Lỗi nằm ở lúc tuyển người, không phải lúc gọi điện.

Ở chủ đề này, mình mượn hình ảnh một vườn ươm. Trước khi lo tưới nước, bón phân, bạn phải chọn đúng giống. Bài học này nói về việc chọn giống.

Tuyển theo chỗ đội còn trống

Anh Nam Nguyễn, người sáng lập OplaCRM, gọi đây là một sai lầm kinh điển: xây đội sales theo một hình mẫu chung. Công ty thấy kênh nào hiệu quả thì tuyển thêm người giống vậy. Anh đề xuất làm ngược lại: tuyển theo ma trận kỹ năng, nghĩa là xác định các nguồn khách tốt, rồi tuyển sao cho đội có đủ người làm tốt từng nguồn.

Bạn có thể làm bảng này trong mười phút. Hàng là tên từng người trong đội, cột là các nguồn tạo khách, đánh dấu ai mạnh nguồn nào. Ví dụ với một đội bốn người ở Hưng Long:

NgườiGọi điện lạnhEmail lạnhLinkedInGiới thiệu qua đối tácHội thảo, sự kiện
HàMạnhKhá
TùngMạnh
NhungMạnhKhá
PhongKhá

Nhìn bảng là thấy hai cột cuối trống hoàn toàn. Người tiếp theo nên là người có quan hệ và cộng đồng để tổ chức kênh giới thiệu hoặc hội thảo, chứ không phải người thứ ba giỏi gọi điện. Anh Nam còn nhắc thêm: nếu đội đã nhiều người mạnh một nguồn mà thiếu nguồn khác, bạn không nhất thiết phải tuyển. Có thể điều chuyển người sang phân khúc khác, gửi đi đào tạo hoặc tự bổ túc nội bộ.

Bạn có thể đọc thêm cách anh trình bày ở bài Tuyển sales theo ma trận kỹ năng để tạo lead B2B.

Những tiêu chí nghe hợp lý nhưng dễ đánh lừa

Khi viết bản mô tả công việc, nhiều người có xu hướng thêm vào những điều nghe “đúng sales”. Một vài điều trong số đó nên được xem lại.

  • Nhiều mối quan hệ. Anh Nam nêu một nhận xét khá thẳng: sales nào cũng có thể kể tên vanh vách nhiều sếp, nhưng người thật sự thân thiết và nhờ được chỉ là một phần nhỏ trong danh sách. Anh thấy số lượng này cũng không chênh nhau nhiều giữa người làm ít năm và người làm lâu năm. Anh đề xuất giảm trọng số “nhiều quan hệ” và tăng trọng số “biết dùng công cụ hỗ trợ bán hàng như CRM”.
  • Nhậu giỏi. Anh cho rằng kỹ năng không thể thiếu của sales B2B là mang lại giá trị cho khách, không phải uống bia rượu khỏe.
  • Từng bán B2C. Anh khuyên hạn chế tuyển sales từ các ngành B2C như bất động sản, xe hơi, bảo hiểm, vì cách bán khác xa và nhiều người thiếu kiên nhẫn, bỏ cuộc sớm khi chuyển sang B2B. Với vị trí trưởng nhóm thì anh càng thận trọng hơn, vì người dẫn đầu ảnh hưởng tới văn hóa và hình ảnh công ty trước khách.

Đây là quan điểm của anh Nam, rút ra từ kinh nghiệm riêng, nên bạn không cần coi nó là luật. Hãy dùng nó như một câu hỏi để tự kiểm tra: tiêu chí này có thật sự dự đoán được người đó bán tốt ở công ty mình không?

Cách làm sai và cách làm đúng

Cách làm saiCách làm đúng
“Tuyển 02 sales kinh doanh, từ 3 năm kinh nghiệm, nhiều mối quan hệ, giao tiếp tốt, nhậu được.”“Tuyển 01 sales phụ trách kênh đối tác và hội thảo cho nhóm khách ngành sản xuất. Đã từng tự tạo được cơ hội từ đối tác hoặc sự kiện, và quen dùng CRM để theo dõi.”

Bản bên phải nêu rõ công việc đội đang thiếu, nên cả người viết lẫn người đọc đều biết tiêu chí để đánh giá.

Từ kinh nghiệm của Nam Nguyễn

Với startup nhỏ, anh Nam khuyên đừng đòi một người làm giỏi mọi thứ như founder. Hãy chia bán hàng thành vài phần nhỏ: marketing đưa khách tiềm năng ban đầu, phát triển kinh doanh chăm sóc và lọc ra khách đủ điều kiện, bán hàng theo cơ hội với sự hỗ trợ của presales, và customer success lo triển khai, gia hạn, bán thêm. Theo anh, tìm bốn người giỏi bốn phần thường dễ hơn tìm một người giỏi cả bốn.

Chân dung không có nghĩa là hoàn hảo

Có một ý nữa từ anh Nam: đừng tìm người giỏi nhất, hãy tìm người phù hợp nhất và đi kèm một hệ thống đào tạo cùng chính sách hoa hồng đủ tốt để giữ họ. Điều này giúp bạn bớt kỳ vọng vào người “đại bàng” và nhìn lại những gì công ty có thể cho đi. Ở bài học cuối của chủ đề này, bạn sẽ thấy phần đào tạo quan trọng thế nào.

Việc nên làm trong tuần tới: vẽ bảng ma trận kỹ năng của đội bạn. Đánh dấu hai cột trống nhất. Sửa lại bản mô tả công việc đang đăng để nó nêu rõ cột nào bạn cần lấp.

Cùng ôn lại

  • Tuyển theo ma trận kỹ năng: nhìn đội còn thiếu nguồn khách nào rồi tuyển đúng kỹ năng đó.
  • Cẩn thận với các tiêu chí như nhiều quan hệ, nhậu giỏi hoặc kinh nghiệm B2C, vì chúng dễ khiến bạn chọn sai người cho B2B.
  • Chia vai trò bán hàng thành các phần nhỏ để việc tuyển thực tế hơn.
  • Tìm người phù hợp nhất cùng hệ thống đào tạo, đừng tìm người hoàn hảo.

Bài học tiếp theo sẽ đi vào phòng phỏng vấn: làm sao biết một ứng viên thực sự làm được điều họ viết trong CV.

Kiểm tra kiến thức

Trả lời đúng ngay lần đầu được 100 điểm mỗi câu, lần thứ hai 50, từ lần thứ ba 25.

Bạn đang học với tư cách khách: quiz vẫn chấm nhưng điểm không được lưu. Đăng nhập hoặc tạo tài khoản để tích điểm và nhận huy hiệu.

  1. Đội sales của Công ty Nhựa Hưng Long đã có ba người giỏi cold call và cold email. Bạn đang tuyển người thứ tư. Theo cách tuyển theo ma trận kỹ năng, ưu tiên nào hợp lý nhất?

  2. Trong bản mô tả công việc, anh Khải ghi “ứng viên phải nhậu được, nhiều mối quan hệ, từng bán bảo hiểm hoặc bất động sản”. Điều nào sau đây phản ánh đúng góc nhìn trong bài học?

  3. Một startup phần mềm có CEO là kỹ sư, đang cần “một người làm được tất cả: tìm khách, tư vấn, chốt deal, chăm khách sau bán”. Hướng xử lý nào phù hợp với kinh nghiệm trong bài?