Unit 3/3 · ~12 phút · +300 điểm
Giảm sai số dự báo
Mục tiêu học tập
Sau khi hoàn thành bài này, bạn có thể:
- Tính sai số dự báo bằng cách so dự báo với kết quả thực tế
- Liệt kê các nguyên nhân thường làm dự báo lệch
- Áp dụng thói quen rà soát hằng tuần và so sánh dự báo với thực tế để cải thiện dự báo qua từng quý
Cuối quý, giám đốc đặt hai con số cạnh nhau: dự báo đầu quý và kết quả thực tế. Chị Lan, trưởng nhóm một công ty phân phối thiết bị công nghiệp, nhìn chênh lệch và thở dài. Rồi chị làm một việc ít trưởng nhóm làm: chị mở từng deal bị trượt ra xem.
Đó là cách một người dự báo giỏi lên: không phải nhờ tính nhẩm giỏi hơn, mà nhờ nhìn lại và học từ những lần lệch.
Đo sai số trước đã
Bản tin thời tiết nào cũng lệch đôi lúc. Điều phân biệt một đài tốt là họ biết mình lệch bao nhiêu và vì sao. Với dự báo doanh số, bạn đo như sau:
| Bước | Ví dụ |
|---|---|
| Chụp lại dự báo đầu kỳ | Commit đầu quý: 800 triệu |
| Ghi kết quả cuối kỳ | Thực tế chốt: 600 triệu |
| Tính chênh lệch | 800 trừ 600 là 200 triệu, tức khoảng 33% so với thực tế |
| Truy deal gây lệch | Hai deal 100 triệu: một deal khách dời sang quý sau, một deal mất vào đối thủ |
Hãy làm việc này mỗi quý, với từng người và cả nhóm. Con số sai số có thể làm bạn thấy khó chịu, nhưng nó là bản đồ chỉ cho bạn thấy chỗ cần sửa. Nếu bạn dùng CRM có lưu lịch sử dự báo, việc so sánh sẽ nhẹ hơn nhiều. Nếu không, một bảng tính chụp lại dự báo vào mỗi thứ Hai cũng đủ.
Những nguyên nhân hay gặp
- Deal “ngủ đông”: nằm ở giai đoạn cao nhiều tuần mà không có hoạt động nào, nhưng vẫn được tính xác suất cao.
- Ngày dự kiến ký bị đẩy hoài. Mỗi lần dời một tuần thì deal ít chắc hơn, dù trên giấy vẫn “quý này”.
- Mỗi người hiểu chữ “sắp” và “chắc” một kiểu, như anh Nam Nguyễn, người sáng lập OplaCRM, từng nhắc về chữ “sắp” trong báo cáo của sales.
- Lẫn các loại chỉ số. Anh Nam nhắc rằng chỉ tiêu có thể là doanh số (giá trị hợp đồng), doanh thu (tiền thu về thực tế) hoặc lợi nhuận, và doanh thu thường nhỏ hơn doanh số vì có các khoản phát sinh, phạt hay đền hợp đồng. Dự báo một đằng, so với kết quả một nẻo thì sai là chắc.
- Không cập nhật pipeline. Dự báo chỉ tốt bằng dữ liệu bạn đưa vào.
Dự báo ngây thơ cũng có chỗ đứng
Anh Nam, khi viết về lập kế hoạch kinh doanh, nhắc tới phương pháp dự báo “ngây thơ” (naive forecast): lấy số kỳ trước làm dự báo kỳ này. Nếu tháng trước bán 100 sản phẩm thì tháng này dự báo cũng 100. Nó thô, nhưng dùng được làm mốc so sánh. Nếu dự báo công phu của bạn còn sai nhiều hơn cách đoán “bằng tháng trước”, bạn biết quy trình của mình cần xem lại.
Anh cũng nhắc, dựa trên các sách về forecasting, rằng có hai kiểu người dự đoán: “cáo” nhìn vào khả năng, “nhím” nhìn vào sự chắc chắn, và theo thống kê trong các sách đó thì cáo dự đoán chính xác hơn. Hiểu theo cách đời thường: người dự báo tốt sẵn sàng sửa nhận định khi có tín hiệu mới, thay vì bám chặt vào con số đầu tiên.
Từ kinh nghiệm của Nam Nguyễn
Anh Nam Nguyễn đưa ví dụ về cân chỉnh quota: quota năm 12 tỷ, chia đều mỗi quý 3 tỷ. Nhưng nếu sau sáu tháng mới đạt 2 tỷ thì hai quý còn lại có quota 10 tỷ, không phải 6 tỷ. Theo anh, phân bổ cần được cân chỉnh sau mỗi kỳ đánh giá, với B2B thường là mỗi quý.
Thói quen hằng tuần giúp sai số nhỏ lại
Giảm sai số không cần công thức phức tạp. Nó cần vài thói quen đều đặn:
- Mỗi tuần, mở danh sách deal ở Commit và Best case, hỏi từng deal: có gì thay đổi, ngày ký có dời không, bước tiếp theo là gì.
- Đẩy deal xuống mức thấp hơn ngay khi thiếu một tiêu chí, đừng chờ cuối quý.
- So sánh pipeline với quota còn lại. Nếu pipeline còn lại chỉ vừa bằng quota còn thiếu, bạn không có chỗ cho deal nào trượt. Nhiều đội đặt cho mình một ngưỡng tỷ lệ riêng, dựa trên tỷ lệ chốt thực tế của họ.
- Cuối quý, đặt dự báo cạnh kết quả và truy lại những deal lệch.
Sai số của từng người, coaching cho từng người
Khi bạn đo sai số theo từng người, bạn sẽ thấy một điều hay: có người luôn lạc quan, có người luôn dè dặt. Đừng chỉ chỉnh con số của họ. Hãy mở những deal đã trượt ra nghe cùng họ, đúng kiểu coaching bạn vừa học ở chủ đề trước.
Cách A: “Em Hà, tháng sau anh sẽ tự giảm 30% những gì em báo.”
Cách B: “Em Hà, ba deal trượt quý này đều thiếu xác nhận ngân sách mà em vẫn để ở Commit. Mình ngồi lại xem em kiểm ngân sách thế nào ở cuộc gọi khám phá, và quý sau thêm một tiêu chí vào Commit.”
Cách A chữa triệu chứng và để lại cảm giác không được tin. Cách B chữa nguyên nhân, và biến sai số thành bài học.
Cùng ôn lại
- Đo sai số mỗi quý bằng cách so dự báo đầu kỳ với kết quả thực tế, rồi truy từng deal gây lệch.
- Nguyên nhân hay gặp: deal ngủ đông, ngày ký dời hoài, mỗi người hiểu chữ “chắc” một kiểu, lẫn loại chỉ số, dữ liệu cũ.
- Rà soát Commit và Best case mỗi tuần, hạ mức ngay khi thiếu tiêu chí.
- Dùng sai số của từng người làm chất liệu coaching, không phải để phạt.
Bạn đã biết coaching từng người và dự báo cho cả nhóm. Ở chủ đề tiếp theo, “Họp 1:1 và review pipeline”, hai việc này gặp nhau trong cùng một cuộc họp hằng tuần.
Kiểm tra kiến thức
Bạn đang học với tư cách khách: quiz vẫn chấm nhưng điểm không được lưu. Đăng nhập hoặc tạo tài khoản để tích điểm và nhận huy hiệu.
Đầu quý, nhóm dự báo Commit 800 triệu. Cuối quý, nhóm chốt thực tế 600 triệu. Cách nhìn nào hữu ích nhất cho trưởng nhóm?
Quota năm của một nhóm là 12 tỷ, chia đều 3 tỷ mỗi quý. Sau hai quý đầu nhóm mới đạt 2 tỷ. Hai quý còn lại, mục tiêu phải đạt khoảng bao nhiêu để cả năm đủ quota?
Một sales liên tục để deal ở Commit nhưng cuối quý hay trượt. Việc nên làm đầu tiên là gì?