Unit 2/3 · ~12 phút · +300 điểm
Tìm champion và người ra quyết định
Mục tiêu học tập
Sau khi hoàn thành bài này, bạn có thể:
- Phân biệt champion, người ra quyết định, người dùng chính và người cản trở
- Mô tả cách dùng một yêu cầu báo giá để biến người nhận báo giá thành đồng minh
- Lập bản đồ những người tham gia một cơ hội và việc cần làm với từng người
Chị Thanh làm bên phần mềm quản lý kho. Cô đã gặp anh Vũ, trưởng bộ phận vận hành một công ty phân phối, năm lần. Anh lần nào cũng gật gù, khen demo rất tốt. Nhưng khi chị đề nghị gặp giám đốc, anh bảo “để anh báo cáo sau”. Hai tháng trôi qua. Cả hai đang đứng ở hai bên một cánh cửa, và chị Thanh không biết ai đang cầm quyền mở cửa.
Trong chuyến leo núi dài, bạn cần người dẫn đường bản địa và cần biết ai quyết định bước chân cuối cùng lên đỉnh. Ở deal B2B, đó là champion và người ra quyết định.
Những người xuất hiện trong một deal
| Vai trò | Họ là ai | Việc bạn cần làm |
|---|---|---|
| Người ra quyết định | Người duyệt ngân sách và ký, thường là giám đốc hoặc chủ doanh nghiệp | Hiểu họ quan tâm gì, tìm cách tiếp cận trực tiếp hoặc qua người khác |
| Champion | Người trong nội bộ chủ động ủng hộ bạn | Trang bị thông tin để họ nói giúp bạn khi bạn vắng mặt |
| Người dùng chính | Người sẽ dùng sản phẩm hằng ngày | Hiểu nỗi lo thay đổi thói quen |
| Người cản trở | Người thấy bị đe dọa hoặc ủng hộ đối thủ | Tìm động cơ, tìm cách hóa giải hoặc cân bằng |
Một người có thể giữ nhiều vai, và vai có thể đổi theo thời gian. Quan trọng là bạn không coi người trước mặt là cả công ty.
Champion không nhất thiết là người quyết định
Anh Nam Nguyễn từng phân loại những người ở phía khách có thể giúp bạn hiểu và tiếp cận tài khoản lớn. Theo cách anh mô tả: Advocate là người giới thiệu, biết chút ít thông tin và có quen biết nội bộ. Sponsor là người hỗ trợ ở mức tổng quát, thường là giám đốc hoặc điều hành cấp cao, có thể giới thiệu bạn tới đúng bộ phận. Champion là người trong nội bộ, mến cá nhân bạn hoặc sản phẩm, rất năng nổ hỗ trợ dù không phải người quyết định. Anh nói gặp được champion là rất may mắn, như có “quý nhân phù trợ”.
Ba vai này khác nhau ở mức độ chủ động. Đừng nhầm một người dễ mến chuyện trò với champion. Champion hành động khi bạn không có mặt.
Biến báo giá thành cơ hội kết bạn
Có một tình huống rất Việt Nam: khách nói “gửi báo giá đi em”. Thường người nhận thật ra là trợ lý, phòng mua hàng hoặc IT, còn người quyết định ở tầng trên. Anh Nam kể ra một cách xử lý. Chị phòng mua hàng nói: “Gửi báo giá cho chị đi em, chị trình lên trên.” Thay vì gửi ngay, bạn đáp: “Giá em có sẵn đây rồi, chị thấy liệu giá này các sếp có duyệt không chị?”
Dù chị trả lời “chắc ổn”, “hơi cao” hay “chưa chắc”, bạn đều biết thêm về giá và thái độ của chị. Quan trọng hơn, thế trận đã đổi: từ “bên mua với bên bán” thành “sếp của chị ở một bên, bạn và chị ở bên kia”. Anh Nam gọi đó là “early onboarding” khách hàng. Anh cũng nói thêm rằng một câu hỏi chưa đủ để có đồng minh, đó là quá trình xây lòng tin.
Gặp người cản trở ngầm
Anh Nam cũng viết về kiểu khách “thụ động hung hãn”: không từ chối, thậm chí miệng nói ủng hộ, nhưng tìm cách trì hoãn hoặc nói bóng gió sau lưng. Dấu hiệu gồm hay quên điều đã nói, lấy lý do bận để hẹn tháng sau, né các buổi họp quan trọng. Theo anh, những người này thường là người dùng chính hoặc người có ảnh hưởng, không phải người quyết định, vì người quyết định thường từ chối thẳng. Mẹo của anh là tìm động cơ phía sau, ví dụ họ sợ bị cắt giảm, sợ mất vị trí hoặc đang ủng hộ đối thủ, rồi tìm cách gặp gỡ thân mật hơn.
Bạn xem lại anh Vũ ở đầu bài: khen mà né họp. Có thể anh là người cản ngầm, có thể chỉ là người ngại báo cáo lên. Cách an toàn là đừng chỉ dựa vào một người, hãy mở thêm đường tới người thứ hai.
Từ kinh nghiệm của Nam Nguyễn
Anh Nam Nguyễn nhận xét rằng khách thụ động hung hãn thường chỉ là người dùng chính hoặc người có ảnh hưởng, vì người quyết định thật sự sẽ từ chối thẳng chứ không vòng vo. Nếu không hóa giải được, anh gợi ý đưa vào một người thay thế, như cấp phó hoặc người ở phòng ban khác, để giảm vai trò của người cản.
Bản đồ người tham gia trong 10 phút
Sau cuộc gọi, hãy vẽ một bảng ba cột trong CRM hoặc ghi chú: tên và chức vụ, vai trò bạn đoán, bằng chứng. Ví dụ “chị Hạnh, kế hoạch, có vẻ là champion, vì chủ động hỏi thêm về cách tích hợp và hẹn gửi tài liệu cho giám đốc”. Cột bằng chứng bắt bạn phân biệt cảm giác với sự thật.
Cùng ôn lại
- Champion là người trong nội bộ chủ động ủng hộ bạn, không nhất thiết là người ký.
- Khi khách bảo “gửi báo giá”, hãy hỏi cảm nhận của họ về giá để kéo họ về cùng phía.
- Khen mà trì hoãn, né họp là dấu hiệu của cản trở ngầm.
- Vẽ bản đồ người tham gia với bằng chứng cho từng vai trò.
Có bản đồ, có bốn câu hỏi, đôi khi bạn sẽ nhận ra cơ hội này không đi tiếp được. Bài học cuối của chủ đề này nói về việc đó.
Kiểm tra kiến thức
Bạn đang học với tư cách khách: quiz vẫn chấm nhưng điểm không được lưu. Đăng nhập hoặc tạo tài khoản để tích điểm và nhận huy hiệu.
Champion trong một cơ hội B2B là ai?
Chị mua hàng nói: “Gửi báo giá cho chị đi em, chị trình sếp.” Cách làm nào giúp biến chị thành đồng minh?
Anh Vũ, trưởng bộ phận vận hành, luôn khen sản phẩm nhưng hay hẹn tháng sau và vắng mặt ở buổi họp quan trọng. Nên hiểu thế nào?